محمد تقي جعفري
75
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
از مردم افتاده مددجوى كه اين قوم با بى پر و بالى پر و بال دگرانند هدف گيرىهاى پيشروان سرتاسر تاريخ پر از استفاده از اين مردم است : به همين جهت بوده است كه هنوز اين جملهء « از مردم به مردم براى مردم » به عنوان شعارى در مسائل اجتماعى تلقى مىگردد ( 1 ) . بعضى از جنبههاى مثبت بدينقرار است : يك - نخستين جنبهء مثبت فتنهها ، موضوع آزمايش است . افراد و طبقات در هنگام بروز فتنهها در معرض آزمايش قرار مىگيرند . فتنهها مانند بعضى از اختلالات روانى هستند كه غالبا موجب بروز محتويات درونى انسانها مىگردند . دو - فتنهها مىتوانند قدرت تشخيص حق و باطل و تفكيك آن دو را از يكديگر به فعليت برسانند . اشخاصى وجود دارند كه توانائى آنها در هر حالى روشن نيست ، و مانند اينست كه توانايى آنان به خواب رفته است ، و در هنگام بروز فتنهها بيدار مىشوند . سه - فتنهها براى انسانهاى آگاه ، كار ديگرى هم مىتوانند انجام بدهند و آن عبارتست از بيدار كردن هشيارى و آگاهى بيشتر در بارهء حق و باطل . در آن رويدادها كه هر يك از حق و باطل بدون حركت در پيرامون مرز يكديگر و در قلمرو اختصاصى خود نمودار مىشوند ، قيافهء كاملا معينى از هر يك در ديدگاه انسانى قرار مىگيرد ، در صورتى كه در هنگام قرار گرفتن آن دو ، در مرزهاى نزديك بهم ، تشخيص و تفكيك آنها از يكديگر موجب روشن گشتن ابعاد ديگرى از آن دو مىباشد . چهار - كميّت و كيفيت فتنهها و تأثير سطحى يا عميق آنها در يك اجتماع مىتوانند معلومات بسيار مفيدى در بارهء شناخت جامعهء آشوب زده در اختيار هشياران بگذارند ، زيرا چنان كه گفتيم فتنهها مانند بعضى از اختلالات روانى هستند كه محتويات روانى مبتلا به آن اختلال را اگر چه بطور گسيخته ابراز مىنمايند . در پايان اين مبحث مجبوريم دو نكته را ياد آور شويم : يكى اين كه اين جنبه هاى
--> ( 1 ) گويندهء جملهء مزبور ابراهام لينكولن است .